Hipoteza mbi skenaret e mundshem gjeopolitike

Madje edhe kriteret mbi te cilat ishin ngritur keto raporte tashme  jane thermuar si mure qerpici. Faktore te rendesishem  te kesaj krize jane varesia e forte nga burime energjitike si nafta , gazi etj; sistemi ekonomik-financiar pa rregulla te qarta dhe pa rregullatorè, me perjashtim te atyre te brendshem (pra autokorrigjimi hipotetik i ekonomise ne sistemet kapitaliste); si edhe globalizimi ekonomik-kulturor, drejt se cilit po avancohet si ne mjegull  dhe pa nje objektiv perfundimtar. Eshte e qarte gjithashtu se kjo krize nuk mund te mbetet thjeshte dhe vetem ekonomike, por do te shtrije ndikimin e saj edhe ne sferen sociale, politike dhe ne raportet ndershteterore, duke cuar deri ne konflikte te armatosura.

Nga njera ane qendron  SHBA-ja, nje superfuqi e padiskutueshme ekonomike dhe ushtarake e cila njezet vitet e fundit, qe pas renies se murit te Berlinit, ka drejtuar  e pashqetesuar nga askush ne arenen nderkombetare, duke krijuar keshtu  nje disekuiliber ne nivel  forcash boterore. Situate kjo qe ka demtuar ne menyre te pavetedijshme pikerisht Shtetet e Bashkuara, ku ka patur nje rritje ekonomike te popullsise disproporcionale dhe larg mundesive reale. E gjitha kjo e lehtesuar edhe nga  nje sistem financiar i kredidhenies pa kontroll, qe sot po ve perpara nje prove te veshtire themelet mbajtese te ekonomise kolose Amerikane. Vertet SHBA-te kane ekonomine me te fuqishme aktualisht por zoterojne gjithashtu edhe borxhin me te madh ne nivel nderkombetar ku Japonia dhe Kina jane kreditoret me te medhenj te saj dhe zoterojne se bashku rreth 50% te ketij  borxhi. Pas tyre renditen vendet prodhuese te  naftes, Evropa dhe Rusia.

Le te kalojme tek Kina. Nje vend ne zhvillim qe po njeh nje bum ekonomik, tashme prej nje dekade. Duket se kriza ekonomike aktuale nuk e prek ne menyre direkte Kinen, sikur te mos ishte qe ekonomia e saj eshte e lidhur ngushte me ate Amerikane ne aspektin e eksporteve dhe sic permendem me siper ate te blerjes nga Kina te nje fete te madhe te borxhit Amerikan. Sidoqofte parashikimet mbi rritjen ekonomike vjetore vazhdojne te jene ne shifrat 7-10 perqind dhe kriza thjeshte do ta anashkaloje Dragoin Aziatik. Kina behet keshtu nje kandidat serioz per  lidershipin boteror, duke vene ne pikepyetje rolin e Shteteve te Bashkuara dhe duke cenuar kandidaturen e nje Evrope te vjeter, te dobet dhe te copezuar.

Pra Evropa, oborri yne i perbashket,  pjese e se ciles kerkojme te jemi edhe ne. Ne fillim ekspertet me ne zè te Brukselit na siguruan se kriza ishte e izoluar vetem ne SHBA, qe ekonomite e shteteve Evropiane ishin te sigurta; me pas tonet u zbuten disi dhe u pranua se parashikimet nuk ishin forte te sakta,  ndersa tani duket sikur kriza eshte me e forte ketu ne Evrope se kudo tjeter. Por ekspertet nuk u gabuan aspak; kriza i ka rrenjet ne SHBA dhe i kishte te gjitha gjasat te mos i kalonte kufijte e Atlantikut, edhe sistemi bankar Evropian eshte mjaft i shendoshe per te perballuar nje krize te tille. Problemi i vetem dhe i pandreqshem i Evropes qendron ne copezimin e madh te saj dhe ne egot personale te shteteve kryesore, qe e drejtojne de-fakto kontinentin e vjeter. Nje shembull i koheve te fundit eshte edhe veshtiresia e gjetjes se nje akordi midis vendeve anetare per ngritjen e nje fondi te perbashket, me qellim perballimin e veshtiresive bankare. Nese Evropa arrin te zgjidhe ceshtjen e te qenurit nje ze unik dhe ketu eshte shume i rendesishem aspekti politik, i forcuar me pas edhe nga ai ekonomik, atehere cdo krize do te mund te perballohej me mè shume siguri. Do te permendim ketu qe Evropa e bashkuar zoteron aktualisht GDP-ne me te larte te krahasuar.

 Le te mos harrojme Rusine, si nje superfuqi qe po ringjallet nga rrenojat e Bashkimit Sovjetik. Rezervat gati te pafundme te gazit, ne nje moment kur etja per  energji nuk njeh kufij,duket se po i japin nje jete te dyte tokes se “Carit” Putin…  Megjithate zhvillimet e fundit po tregojne te gjithe brishtesine e ngrehines se Rusise se re. Me sa duket burimet energjitike nuk jane te mjaftueshme  ose te pakten nuk munden te vetme ta mbajne ne kembe nje ekonomi, nese nuk kombinohen me faktore te tjere, e pare kjo ne driten e globalizimit.

Duke patur parasysh kete mozaik aspak premtues per te ardhmen, na hapen skenare nga me te ndryshmit. Duke patur parasysh varesine e Evropes nga gazi Rus mund te mendohet nje “aleance” midis ketyre te dyjave. Ndersa ne krahun tjeter nuk do te kemi me nje pakt Atlantik, por nje “aleance” te Paqesorit mes SHBA-se dhe Kines. Por le te kujtojme ketu edhe dy superfuqi te tjera si  Japonia dhe India qe muajin e fundit kane qene aktore te disa marreveshjeve bilaterale.

Pra ne nje krize te hapur kemi nje bote qe zjen ne kerkim te ekuilibrave te rinj…

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *